Home   ›   Zien   ›   Cultuur

Cultuur op de Heuvelrug


De geschiedenis van de Utrechtse Heuvelrug staat in het landschap gegrift. Niet alleen in de natuur, maar ook in de cultuur. Vele bouwwerken, verspreid over de heuvelrug, vertellen het verhaal van zijn bewoners: van de historische grafheuvels bij Soest tot de vele landgoederen en kastelen die je overal op de Heuvelrug vindt.

 

Grafheuvels

De vondst van vuurstenen gereedschappen bij Rhenen laat zien dat de eerste bewoners al zo'n 150.000 jaar geleden op de heuvelrug neerstreken. Maar pas veel later laten de bewoners de eerste zichtbare sporen na in het landschap: de grafheuvels rond Soest uit 2500 – 2000 jaar v.Chr. kun je nu nog zien als lichte glooiingen in het landschap.

 

Boeren en koningen

In de Middeleeuwen ontstonden aan de rand van de heuvelrug de zogenaamde 'engdorpen': boerengemeenschappen die rond een centraal plein (de 'brink') hun boerderijen en akkers bouwden. In Soest, Baarn, Amerongen, Leersum en Doorn kun je die centrale pleinen en soms zelfs ook de oude boerderijen nog terugvinden. De heuvelrug was natuurlijk ook een uitstekende strategische verdedigingsplek. De eerste verdedigingswallen bij de Grebbeberg dateren al van 2000 v.Chr. De Heimenberg bij Rhenen is herinnert hier nog aan. Eind 16 eeuw bouwde koning Frederik V van Palts hier een kasteel: als uitkijktoren ter verdediging, maar ook als 'feestlocatie' met uitzicht over de uiterwaarden. De Koningstafel is hier de indrukwekkende stille getuige van.

 

Militairen

Ook Napoleon's mannen lieten hun oog op de heuvelrug vallen: gekwartierd in de bossen bij Zeist bouwden zijn soldaten de bekende Pyramide van Austerlitz. En de Grebbeberg bij Rhenen loopt als een rode draad door de militaire geschiedenis van Nederland. Als onderdeel van de Grebbelinie, het belangrijkste verdedigingswerk van de jonge Republiek der Zeven Nederlanden in de 18e eeuw, tot en met de Slag bij de Grebbeberg in 1940. Het Militair Ereveld Grebbeberg is de eerste officiële militaire begraafplaats van Nederland.

 

Kastelen en buitenplaatsen

Eind 17e eeuw ontdekten ook de rijke kooplieden de Utrechtse Heuvelrug. Ze bouwden er hun buitenhuis om er 's zomers de stank en drukte van de stad te kunnen ontvluchten. Eerst nog als boerderijen met een herenkamer ('hofstedes'), maar vanaf eind 17e eeuw als luxe buitenplaatsen met sierlijke tuinen en bossen. De 'Stichtse Lustwarande' langs de weg tussen Rhenen en De Bilt is een prachtige aaneenschakeling van zulke landgoederen. Een aantal van die landgoederen is open voor publiek, Kasteel Amerongen, Huis Doorn en Slot Zeist bijvoorbeeld. En tegenwoordig wordt ook weer veel aandacht besteed aan de architectonische landgoedtuinen.

 

Musea

En naast alle natuur- en cultuurparels op de Utrechtse Heuvelrug zijn er natuurlijk ook musea, kerken en dierentuinen die een bezoek waard zijn. Ouwehands Dierenpark Rhenen, bijvoorbeeld. Of het Nationaal Militair Museum. Of de Paardenkamp in Soest of de Andrieskerk in Amerongen.