Onderzoek en samenwerking rond agroforestry groeien door

Geschreven door

Bomen en struiken combineren met landbouw: dat is de kern van agroforestry, en het is een belangrijk onderdeel van het werk van Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug. Het draagt bij aan biodiversiteit, verbetering van de bodemkwaliteit en een toekomstbestendig verdienmodel voor boeren. Op Boerderij de Oude Ruif in Stoutenburg en Boerderij het Binnenveld werden twee jaar geleden, in samenwerking met de Natuur en Milieufederatie Utrecht, agroforestry proefpercelen aangeplant met noten- en fruitbomen. Nu vinden daar de eerste bodemonderzoeken plaats om te zien wat die aanplant tot nu toe heeft opgeleverd. Daarnaast ondersteunen we nog steeds bij nieuwe en bestaande aanleg van groen-blauwe landschapselementen.

Onderzoek naar effecten van agroforestry

Vanuit de Onderzoeks- & Onderwijshub Utrechtse Heuvelrug doen we, in samenwerking met KTC Zegveld, onderzoek naar agroforestry. Vorige week presenteerde studente Puck Lieverse de eerste bodemresultaten van haar bachelorscriptie over de proefpercelen van Boerderij de Oude Ruif en Boerderij het Binnenveld. Ze concludeerde dat de pH op beide boerderijen lager lag op de agroforestry-percelen dan op de conventionele percelen ernaast. Dat is in lijn met wat de wetenschappelijke literatuur voorspelt. De pH van jonge percelen gaat eerst omlaag en daarna juist omhoog. Over jonge agroforestrysystemen is nog weinig bekend. Daarom zijn dit soort metingen extra waardevol. Ze vormen het begin van een langjarige reeks waarmee gevolgd kan worden hoe bodem en biodiversiteit zich ontwikkelen.

 

Groeiende samenwerking

Er lopen nu meerdere projecten waarbij we samenwerken met verschillende organisaties. Pucks onderzoek is een mooi voorbeeld van de samenwerking binnen de Onderzoeks- & Onderwijshub Utrechtse Heuvelrug. Studenten onderzoeken vraagstukken binnen en rondom het Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug, begeleid door kennisinstellingen en praktijkpartners zoals KTC Zegveld. Daar profiteren zowel boeren als onderzoekers van. 

De samenwerking met KTC Zegveld is het afgelopen jaar gestart via het project GeLUK, gericht op kennisuitwisseling over water en bodem tussen het Veenweidegebied en de Utrechtse Heuvelrug en flanken. Samen doen we ook metingen op agrarische percelen voor ons Deltaplan project, waarbij wij groen-blauwe landschapselementen aanplanten op agrarische grond en erven. De aanmeldingen voor komend plantseizoen zijn weer geopend en inschrijven kan hier.

Daarnaast vervolgen we het project met Natuur- en Milieufederatie Utrecht. Elk jaar gaan we bij minstens 2 agroforestryboeren aan de slag met bewustwording en het vertellen van hun verhalen. Zo ondersteunen we boeren, maar maken we ook andere boeren, omwonenden en anderen bewust van deze vorm van landbouw.

Op bezoek bij Boerderij de Oude Ruif

De presentatie van Puck werd afgesloten met een rondleiding door Yvonne en haar dochter Lieuwke Herder over het 2 jaar oude agroforestry perceel van Boerderij de Oude Ruif. De volop bloeiende fruitbomen staan er goed bij en er zijn groenten en kruiden aangeplant. Wie zelf wil komen kijken of oogsten, kan op dinsdagen en zaterdagen terecht bij Boerderij de Oude Ruif. 

Boerderij de Oude Ruif doet ook mee aan het vervolgproject met de Natuur en Milieufederatie Utrecht. Daarbij ontwikkelen we samen informatieborden voor op hun bedrijf, zodat bezoekers straks meer kunnen leren over de biodiversiteit op het bedrijf en over de boerderij zelf.

Geslaagde aftrap Biodiversiteit Dichtbij: 163 leerlingen op onderzoek in het Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug

Geschreven door

Op 13 en 14 juli 2026 gingen meer dan 160 leerlingen van zeven 3e klassen van middelbare school De Amersfoortse Berg op onderzoek in Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug. De aftrap van het lesprogramma Biodiversiteit Dichtbij was zeer geslaagd. 

Een dag als onderzoeker

De leerlingen werden voor één dag ambassadeur van hun eigen soort (bijvoorbeeld een plant, vogel of paddenstoel) en onderzochten hoe het met die soort gaat in Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug. Onder begeleiding van biologiestudenten van de Universiteit Utrecht doken ze een hele dag in biodiversiteit, verzamelden ze data in het veld, en kregen ze een rondleiding over Landgoed Den Treek-Henschoten van de beheerders zelf. 

“Ik heb de klassen laten zien hoe een bos in elkaar steekt. Een boom heeft niet het eeuwige leven, ook al denken we dat soms. Ik heb hen jonge aanplant van bomen laten zien, wat de levenscyclus van een boom is en wat we doen met het hout van gekapte bomen.” aldus beheerder John. 

Terug op school verwerkten de leerlingen hun bevindingen tot posters met concrete aanbevelingen voor de toekomst. 

“De leerlingen werden zich steeds meer bewust van hun omgeving en wat er leeft in de natuur van mier tot hazelworm” – docent de Amersfoortse Berg. 

   

Maak kennis. Maak verschil.

Het programma is ontwikkeld door Stichting Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug en de Universiteit Utrecht, met ondersteuning van IVN Natuureducatie. Het sluit aan bij het 390-jarig lustrum van de universiteit, met als thema ‘Maak kennis. Maak verschil’. Leerlingen onderzoeken biodiversiteit in hun eigen omgeving van het Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug. Ze doen daarbij ervaring op met wetenschappelijk onderzoek en ontdekken hoe zij zelf het verschil kunnen maken voor biodiversiteit. 

“Ik hoop dat in ieder geval een aantal van de leerlingen gebruik gaan maken van de app Obsidentify om meer te leren over soorten om hun heen en dat ze meekrijgen dat het leuk is om buiten te zijn.” – Technisch Onderwijsassistent Raldi van de Amersfoortse Berg en begeleider bij de excursie.

Op televisie

RTV Utrecht was tijdens de opleidingsdag van de studenten en de pilotdagen aanwezig om beelden te maken voor een item in het programma Mijn Mooiste Plek. De uitzending hiervan staat gepland in augustus.

Meld jouw klas nu aan

Biodiversiteit Dichtbij is vanaf schooljaar 2026-2027 doorlopend beschikbaar voor jaar 2-3 havo/vwo voor scholen in en rondom de Utrechtse Heuvelrug. Het programma is gratis, volledig begeleid en sluit aan op de kerndoelen voor biologie, maar werkt ook goed als jaarafsluiting of project.   

Wil jij met jouw klas ook een dag meer leren over Biodiversiteit Dichtbij jouw eigen school? Meld je klas of school dan nu aan via np-utrechtseheuvelrug.nl/les-biodiversiteit-dichtbij of neem contact op via jaraschrandt@npuh.nl voor de mogelijkheden. 

 

 

Studenten Breda University onderzoeken duurzame recreatieve mobiliteit binnen MONA Project 

Geschreven door

Binnen de module PRO-module Trends & Transities van Breda University of Applied Sciences gingen studenten aan de slag met actuele vraagstukken uit het Europese MONA Project, waarin duurzame recreatie en recreatieve mobiliteit centraal staan. De afgelopen periode werkten de studenten aan praktijkgerichte onderzoeken in twee natuurgebieden: Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug en het Van Gogh Nationaal Park. De centrale vraag daarbij was hoe maken we recreatie en de manier waarop mensen naar de natuur reizen duurzamer, leuker en toegankelijker?   

Deelmobiliteit op de Utrechtse Heuvelrug

In het Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug lag de focus op de recent gerealiseerde deelfietsensysteem in en rondom het noorden van de Utrechtse Heuvelrug. Studenten onderzochten welke bijdrage deze deelfietsen en hubs kunnen leveren aan een toekomstbestendig recreatief mobiliteitssysteem. Daarbij werd gekeken naar de rol van bereikbaarheid, gebruiksgemak en de potentie van deelmobiliteit om de druk op natuurgebieden te verminderen. De hoofdconclusie: Betere bereikbaarheid van natuurgebieden met duurzame mobiliteit, zoals deelfietsen, kan bijdragen aan het verminderen van recreatiedruk terwijl natuurtoegang toegankelijk blijft voor bezoekers.

Scenariodenken en veldbezoek

Door middel van trendanalyse en scenariodenken verkenden de studenten verschillende toekomstbeelden voor recreatief vervoer. Om hun analyses te onderbouwen, gingen de studenten op veldwerk in de betreffende gebieden. Tijdens deze bezoeken spraken zij met bezoekers, verkenden zij de recreatieve infrastructuur en deden zij observaties in de praktijk. De resultaten van de onderzoeken zijn daarnaast gebaseerd op de rapportages en toekomstscenario’s die binnen het Europese MONA Project zijn ontwikkeld. Door deze kennis te combineren met praktijkervaring, konden de studenten tot goed onderbouwde adviezen en scenario’s komen. Hun bevindingen vertaalden zij naar heldere infographics en beleidsadviezen. 

Project MONA: duurzame recreatieve mobiliteit

Deze studentenopdracht vond plaats in het kader van MONA, een internationaal samenwerkingsproject binnen het Interreg-programma Noordwest-Europa. MONA richt zich op duurzame, natuurgerichte mobiliteit en recreatie in natuurgebieden. Het project, met partners uit Nederland, België, Duitsland en Frankrijk, loopt sinds midden 2023 tot eind 2027. 

Onderzoeks- & Onderwijshub Utrechtse Heuvelrug

Het onderzoek door de studenten werd gefaciliteerd door de Onderzoeks- en Onderwijshub Utrechtse Heuvelrug. Binnen deze hub werken wetenschappers, studenten en stakeholders aan relevante vraagstukken uit de onderzoeksagenda van Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug, om zo bij te dragen aan de bescherming, het behoud en de ontwikkeling van natuur, landschap en erfgoed.  

 

PhD-studenten uit heel Europa denken mee over duurzame mobiliteit in Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug

Geschreven door

Hoe kunnen sectoren zoals toerisme en mobiliteit beter samenwerken om duurzame alternatieven naar natuurgebieden te realiseren? Met die vraag gingen PhD-studenten aan de slag tijdens een internationale bijeenkomst van het Europese doctoraal training netwerk SUNSET. 

SUNSET is een Europees doctoraal training netwerk dat zich richt op innovatieve onderzoeks- en opleidingscapaciteit rondom de rol van steden en universiteiten in de groene en digitale transitie van Europa. In Stavanger, Noorwegen werkten de PhD-studenten samen aan een praktijkcase ingebracht door Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug. Centraal stond de uitdaging hoe ambities voor duurzame recreatieve mobiliteit kunnen worden omgezet in concrete acties.  

Van ambitie naar uitvoering

De focus lag op het ontwikkelen van een effectieve governance-structuur die verschillende beleidsniveaus en sectoren met elkaar verbindt. De studenten onderzochten hoe we de kloof tussen beleid en praktijk kunnen overbruggen door middel van zogenoemde multi-level governance. 

Samenwerking, afstemming en gezamenlijke verantwoordelijkheid tussen overheden, kennisinstellingen, mobiliteitspartners en toeristische organisaties spelen daarbij een belangrijke rol. Juist die samenwerking is essentieel om duurzame mobiliteit naar natuurgebieden toekomstbestendig te maken. 

De studenten leverden een policy brief (Engels) op met aanbevelingen voor het versterken van samenwerking tussen stakeholders. De aanbevelingen bieden handvatten voor Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug om duurzame recreatieve mobiliteit verder te ontwikkelen en ambities daadwerkelijk om te zetten in uitvoering. 

Project MONA: duurzame recreatieve mobiliteit

Deze PhD-studentenopdracht vond plaats in het kader van MONA, een internationaal samenwerkingsproject binnen het Interreg-programma Noordwest-Europa. MONA richt zich op duurzame, natuurgerichte mobiliteit en recreatie in natuurgebieden. Het project, met partners uit Nederland, België, Duitsland en Frankrijk, loopt sinds midden 2023 tot eind 2027.

Onderzoeks- & Onderwijshub Utrechtse Heuvelrug

Het onderzoek door de PhD-ers werd gefaciliteerd door de Onderzoeks- en Onderwijshub Utrechtse Heuvelrug. Binnen deze hub werken wetenschappers, studenten en stakeholders aan relevante vraagstukken uit de onderzoeksagenda van Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug, om zo bij te dragen aan de bescherming, het behoud en de ontwikkeling van natuur, landschap en erfgoed.  

Terugblik op de eerste Utrechtse Heuvelrug Ecotop

Geschreven door

Vorige week vrijdag, 20 maart 2026, vond de Utrechtse Heuvelrug Ecotop plaats op Landgoed de Horst te Driebergen. Een middag vol verhalen over de huidige staat van de natuur en biodiversiteit in het Nationaal Park. Deze eerste editie van dit natuur- en biodiversiteitssymposium op de Utrechtse Heuvelrug was meteen een succes, met ruim 200 bezoekers was er veel enthousiasme vanuit de regio. 

Terugblik

We kijken terug op een inspirerende middag waarin zowel professionals en vrijwilligers ons een inkijkje gaven in hun onderzoek naar de huidige staat van de natuur en biodiversiteit in Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug. Van een gebiedsanalyse, trends in de biodiversiteit van bepaalde soortengroepen tot de staat van de bodem, verschillende relevant thema’s kwamen aan bod. Er was ruimte voor kansen voor de toekomst, maar ook uitdagingen waar de natuur en beheerder mee te maken hebben, of krijgen, werden niet gemeden.  

Robin Aanstoot, Projectcoördinator Onderzoeks- & Onderwijshub Utrechtse Heuvelrug en organisator van het symposium, blikt terug op de eerste Utrechtse Heuvelrug Ecotop: ‘Ik kijk terug op een ontzettend mooi event. Ik ben heel dankbaar voor zowel de opkomst als de inhoudelijke bijdrage van de sprekers, die samen een heel enthousiast en gevarieerd verhaal neergezet hebben. We hebben kunnen horen hoe de Heuvelrug leeft, maar ook over de uitdagingen waar de natuur voor staat. Wat mij betreft voor herhaling vatbaar, er gebeurt immers nog zoveel meer moois aan onderzoek!’ 

De sprekers

De middag begon met een welkomstwoord van Jeroen Heemsbergen, de programmamanager van NPUH, en de organisatie van de Meinweg en De Peelvenen Ecotops, waarna het inhoudelijke programma van start ging. Dit programma was goed gevuld met lezingen van Dr. André Jansen, Jan Ensing, Theo Zeegers, Dr. ir. Patrick Jansen, Jan Katsman, Stéphanie IJff, René Verburg, Wim de Wild, en Ronald Laan. 

Reacties

Door de inspirerende, maar ook realistische verhalen gaf de Utrechtse Heuvelrug Ecotop stof tot nadenken. Een middag vol inspiratie, verbinding en ontmoetingen. De bezoekersvan de Ecotop zijn ook enthousiast. Een kleine greep uit de reacties: ‘Zeer waardevolle seminars en netwerk van liefhebbers, politici en professionals die zich graag inzetten voor NPUH. Wordt hopelijk vervolgd’ en ‘het programma zat inhoudelijk erg goed in elkaar, ik heb weer wat bijgeleerd’.  

Bedankt iedereen voor deze onvergetelijke middag! We blijven ons samen onvermoeid inzetten voor de natuur en biodiversiteit op de Utrechtse Heuvelrug.  

Organisatie

Deze Ecotop was in navolging van de eerdere ecotops in Nationale Parken De Meinweg en De Grote Peel. De Ecotop Utrechtse Heuvelrug werd georganiseerd door Stichting Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug en Universiteit Utrecht vanuit de Onderzoeks- & Onderwijshub Utrechtse Heuvelrug.  

Ecotop Utrechtse Heuvelrug: podium voor natuur en biodiversiteit

Geschreven door

In het Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug wordt dagelijks gewerkt aan waardevol onderzoek naar natuur en biodiversiteit. Professionals én bevlogen vrijwilligers brengen samen in kaart welke soorten hier leven, hoe de biodiversiteit zich ontwikkelt en wat de staat van de natuur is. Ook de uitdagingen voor beheer en bescherming blijven daarbij niet onbesproken. Dat belangrijke werk verdient een podium.

Op vrijdag 20 maart vindt daarom de Ecotop Utrechtse Heuvelrug plaats: een inspirerend natuur- en biodiversiteitssymposium op Landgoed de Horst in Driebergen. Tijdens deze middag delen onderzoekers, natuurprofessionals en vrijwilligers hun kennis, inzichten en verhalen met een breed publiek van natuurliefhebbers.

Bezoekers kunnen rekenen op een afwisselend programma met korte presentaties en inspirerende verhalen uit de praktijk. Van veldonderzoek tot beheeruitdagingen: de Ecotop laat zien hoe rijk, complex en dynamisch de natuur op de Heuvelrug is.

De Ecotop Utrechtse Heuvelrug is een vervolg op eerdere succesvolle Ecotops in de Nationale Parken De Meinweg en De Grote Peel. Het symposium wordt georganiseerd door Stichting Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug en de Universiteit Utrecht, vanuit de Onderzoeks- & Onderwijshub Utrechtse Heuvelrug.

Praktische informatie

  • Locatie: Landgoed de Horst, Driebergen

  • Datum: vrijdag 20 maart

  • Tijd: 13.00 – 17.00 uur (met aansluitend een borrel)

  • Toegang: gratis, vrij toegankelijk

Meer weten of je direct aanmelden? Dat kan hier.

Meld je aan voor de ecotop!

Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug draagt bij aan onderzoek naar natuurinclusieve bedrijven

Geschreven door

Vanuit de Onderzoeks- & Onderwijshub Utrechtse Heuvelrug is Stichting Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug aangesloten als één van de partners binnen het project ‘Natuurinclusieve Bedrijven’.

Natuurinclusief gedrag

Dit tweejarige onderzoek wordt uitgevoerd door Aeres Hogeschool, Hanze Hogeschool, Hogeschool Utrecht en Hogeschool Van Hall Larenstein in samenwerking met diverse partners uit onder meer de bouw, gezondheidszorg, landbouw en natuur. In dit project wordt getracht natuurinclusief gedrag in bedrijven te stimuleren. De focus ligt daarbij op de individuele medewerkers, als katalysator voor bredere veranderingen binnen organisaties: hoe kunnen we natuur een vanzelfsprekend onderdeel maken van het dagelijks handelen van werknemers?

Het onderzoek richt zich met case studies op vier domeinen van het Collectief Natuurinclusief: Landbouw, Bouw, Infrastructuur en Gezondheid. Het NPUH zal hierbij overkoepelend een bijdrage leveren als case study partner.

Het project heeft als doel om effectieve strategieën en trainingsmodules te ontwikkelen die bedrijven kunnen ondersteunen in het stimuleren van natuurinclusief gedrag. Daarnaast worden vergaarde inzichten opgenomen in het onderwijs van hogescholen en mbo’s, zodat een toekomstige lichting natuurinclusieve ondernemers en werknemers wordt klaargestoomd.

Onderzoeks- en Onderwijshub

De samenwerking tussen Hogeschool Utrecht en Stichting NPUH is tot stand gekomen binnen de Onderzoeks- en Onderwijshub Utrechtse Heuvelrug. Binnen deze hub werken wetenschappers, studenten en stakeholders aan relevante vraagstukken uit de onderzoeksagenda van Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug, om zo bij te dragen aan de bescherming, het behoud en de ontwikkeling van natuur, landschap en erfgoed.

Meer informatie over de Onderzoeks- en Onderwijshub.

Beleef nu verhalen van historische landgoederen in het Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug via Utrecht Time Machine

Geschreven door

Op 9 juli zijn op Landgoed Vollenhoven in de Bilt drie nieuwe verhalen van landgoederen, met bijbehorende routes, feestelijk gepubliceerd in Utrecht Time Machine (UTM). De verhalen maken deel uit van een pilot waarin verborgen verhalen achter cultuurhistorisch erfgoed in en rondom het Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug worden onthuld.

Nieuwe routes

Tijdens de feestelijke opening verkenden de aanwezigen samen het verhaal en de route van Landgoed Vollenhoven via UTM. Daarnaast werden de andere twee nieuwe verhalen en routes over landgoed Zuylestein (gemeente Utrechtse Heuvelrug) en het Zeisterbos (gemeente Zeist) onthuld. 

Via de UTM-app worden wandelaars begeleid langs historische plekken, waar ze op locatie verhalen, kaarten, beelden en audiofragmenten ontdekken die het landschap tot leven brengen. Maar het erfgoed is ook online vanuit huis te ontdekken. De pilot biedt een inkijk in het verleden én geeft landgoedeigenaren de kans hun erfgoed zichtbaar en beleefbaar te maken.  

“Met deze routes slaan we een brug tussen het verleden en het heden,” zegt, prof. Toine Pieters, coördinator van UTM. “Erfgoed is meer dan monumenten en archieven. Het zijn ook de alledaagse sporen in het landschap, de alledaagse verhalen van iedereen die woonde en werkte in en rond de landgoederen. Deze routes helpen ons het onzichtbare zichtbaar te maken. We verbinden wetenschap, educatie en beleving op een unieke manier.” 

Tijdens de feestelijke opening sprak wethouder ’t Hart van gemeente De Bilt over het belang van het zichtbaar maken van dit erfgoed: “We hebben zoveel bijzondere plekken in onze gemeente en provincie. Het is ontzettend belangrijk dat we inwoners en bezoekers betrekken bij de geschiedenis van onze landgoederen en omgeving. En hoe meer mensen we nu enthousiast maken over ons verleden, hoe beter we kunnen zorgen dat al die mooie verhalen ook voor toekomstige generaties behouden blijven.”  

Geschiedenis

De vele landgoederen en buitenplaatsen, aangelegd door welvarende families vanaf de 17e eeuw, hebben een cruciale rol gespeeld in de ontwikkeling van de Utrechtse Heuvelrug. Ze dragen bij aan het behoud en de ontwikkeling van natuur, en het culturele erfgoed van de Utrechtse Heuvelrug. Door hun invloed op de ruimtelijke indeling en natuurbehoud zijn deze locaties belangrijk voor zowel de biodiversiteit als de geschiedenis van de regio.  

Achtergrond UTM

Dit project is ontstaan vanuit de samenwerking binnen de Onderzoeks- en Onderwijshub Utrechtse Heuvelrug. Binnen deze hub werken wetenschappers, studenten en stakeholders aan relevante vraagstukken uit de onderzoeksagenda van Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug, om zo bij te dragen aan de bescherming, het behoud en de ontwikkeling van natuur, landschap en erfgoed.  De routes werden eind maart 2025 opgeleverd met financiering van het ministerie van LVVN.

 

Verken de nieuwe verhalen via de app (te downloaden in de Apple App Store of Google Play Store) of de website van UTM.

Utrechtse Heuvelrug wordt buitenleslokaal tijdens pilotprogramma: middelbare scholieren ontdekken de natuur én onderzoeken vraagstukken uit het Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug

Geschreven door

De Utrechtse Heuvelrug is een tijdelijk leslokaal voor nieuwsgierige scholieren uit de regio. Zij doen mee aan het pilotprogramma van Stichting Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug (NPUH) en U-Talent. Afgelopen maand ging de tweede school van start: leerlingen van 5 vwo biologie van het Openbaar Lyceum Zeist trokken eropuit met twee medewerkers van het NPUH en hun docenten. De pilot bestaat uit een excursie in het gebied en een verdiepend onderzoeksproject. Zo ontdekken jongeren het belang en de uitdagingen van de Heuvelrug, worden ze betrokken bij de onderzoeksagenda van het Nationaal Park en raken ze meer verbonden met hun eigen leefomgeving. Tegelijk biedt het scholen een kans om het onderwijs te verrijken in samenwerking met onderzoekers. Volgende maand volgt een evaluatie en wordt gekeken naar een vervolg met andere scholen uit de regio. 

Tijdens de excursie leerden de leerlingen van het Openbaar Lyceum Zeist meer over de Utrechtse Heuvelrug, én dat op slechts tien minuten lopen van hun school. Daarnaast deden ze inspiratie op voor hun biologie onderzoek, waarin ze een maatschappelijk relevant vraagstuk onderzoeken over de wisselwerking tussen de levende natuur en de omgeving waarin het leeft.  

Eerder dit jaar gingen de leerlingen van 4 havo aardrijkskunde van de Amersfoortse Berg al aan de slag met het programma. Zij mochten zelf een onderzoeksonderwerp kiezen dat raakvlak heeft met het NPUH. Zo onderzochten zij onder andere hoe je de historische waarde van het gebied aantrekkelijker maakt voor jongeren, hoe je biodiversiteit kunt bevorderen, recreatiedruk en natuurinclusieve landbouw.  

Het pilotprogramma wordt op 13 mei samen met geïnteresseerde scholen uit de regio geëvalueerd, met als doel het verder uit te bouwen en structureel aan te bieden aan meer middelbare scholen. De ambitie is om in de volgende fase, wanneer meer scholen deelnemen, een eindsymposium toe te voegen aan het programma. Tijdens dit symposium presenteren de leerlingen hun onderzoeksresultaten aan overheden, grondeigenaren en andere betrokkenen uit de regio, en is er ruimte voor een gesprek over de toekomst van de Utrechtse Heuvelrug. Wil jouw school meedoen of meedenken over de doorontwikkeling van het programma? Meld je dan voor 29 april aan voor de bijeenkomst via info@npuh.nl. 

Dit programma is geïnitieerd door de Onderzoeks- en Onderwijshub Utrechtse Heuvelrug. Hierin werken wetenschappers, studenten, terreinbeheerders en andere stakeholders aan relevante vraagstukken uit de onderzoeksagenda van Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug. Op deze manier wordt een bijdrage geleverd aan de bescherming, het behoud en de ontwikkeling van natuur, landschap en (cultuurhistorisch) erfgoed. De bevindingen vanuit de onderzoeksagenda zijn te raadplegen op de openbare kennisbank van het Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug. 

Onderzoek brengt stikstofneerslag op de Utrechtse Heuvelrug in kaart

Geschreven door

De Utrechtse Heuvelrug maakt deel uit van een groter meetnetwerk naar stikstofneerslag, opgezet door de Universiteit Utrecht. Op de Utrechtse Heuvelrug zijn vijf onderzoekslocaties gerealiseerd, waaronder op landgoed Den Treek en terreinen van Staatsbosbeheer en Natuurmonumenten. Gedurende twee jaar worden hier metingen verricht om de verspreiding van stikstof in het Nationaal Park in kaart te brengen, dankzij de ondersteuning van de Onderzoeks- en Onderwijshub Utrechtse Heuvelrug.

Doorvalmetingen van stikstof (foto: Bas Niemans)

Bij stikstofdepositie komt stikstof uit uitlaatgassen en landbouw in de lucht terecht en daalt het uiteindelijk neer op bodem, plant en water. In de natuurgebieden van de Utrechtse Heuvelrug, die grenzen aan stedelijk en agrarisch gebied en worden doorsneden door (grote) wegen, is de invloed van atmosferische stikstofdepositie groot, terwijl er nog weinig depositiemetingen worden uitgevoerd. Dit onderzoeksproject heeft als doel beter te begrijpen hoe stikstof uit de lucht op verschillende plekken terechtkomt en hoe dit in de loop van de tijd verandert. De resultaten van dit onderzoek dragen bij aan het verbeteren van modellen die voorspellen hoe stikstof zich verspreidt. Deze kennis kan beleidsmakers helpen bij het nemen van gerichte maatregelen om de stikstofuitstoot te verminderen. Voor dit onderzoek is een stikstofdepositie meetnet opgezet. Naast twintig meetlocaties op de Veluwe zijn er vijf locaties op de Utrechtse Heuvelrug, waaronder op landgoed Den Treek en terreinen van Staatsbosbeheer en Natuurmonumenten.

Binnen meetlocaties in het bos  wordt regenwater onder het bladerdak en langs boomstammen opgevangen om inzicht te krijgen in welk deel van de totale stikstofneerslag via bomen de grond in komt. In het open veld bij het bos staan speciale meetinstrumenten (bulkvangers en wet-only vangers) om te onderzoeken hoeveel stikstof er in het regenwater zit. Daarnaast worden daar ook de hoeveelheden ammoniak (NH₃) en stikstofdioxide (NO₂) in de lucht gemeten. De depositiemetingen worden gedurende twee jaar uitgevoerd, waarbij het regenwater elke twee weken wordt verzameld.

Wet-only vanger (foto: Bas Niemans)
Bulkvangers in het open veld (foto: Bas Niemans)

Daarnaast is er een koppeling gemaakt met het onderzoek naar klimaatslim bosbeheer dat is opgezet in een samenwerking tussen de UU en Staatsbosbeheer en de stichting Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug, waarin o.a. onderzocht wordt wat de invloed is van stikstof in de bodem op de groei van de bomen in het gebied.  De gezamenlijke wens is om de stikstofmetingen zoals beschreven in dit artikel aan deze bodem- en groeidata te koppelen.

Bovenstaand onderzoek in het Nationaal Park wordt gefaciliteerd door de Onderzoeks- en Onderwijshub Utrechtse Heuvelrug. Binnen deze hub werken wetenschappers, studenten en stakeholders aan relevante vraagstukken uit de onderzoeksagenda van Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug, om zo bij te dragen aan de bescherming, het behoud en de ontwikkeling van natuur, landschap en erfgoed.