Blauwe Ader: landgoederen werken aan water

Binnen het project ‘Blauwe Ader’ werken de waterschappen HDSR en Vallei en Veluwe, het Utrechts Particulier Grondbezit en de provincie Utrecht samen aan het versterken van het waterbeheer op 15 landgoederen op de Utrechtse Heuvelrug. Voor elk landgoed is een maatwerkadvies opgesteld met concrete maatregelen om de ecohydrologische situatie te verbeteren — van betere waterberging tot een gezondere bodem en robuustere natuur. 

De meeste adviezen zijn inmiddels besproken met de landgoedeigenaren. De provincie onderzoekt nu welke maatregelen door de waterschappen kunnen worden uitgevoerd en voor welke maatregelen subsidie beschikbaar kan worden aangevraagd. Daarmee wordt niet alleen gewerkt aan een toekomstbestendig watersysteem, maar krijgen landgoedeigenaren ook praktische handvatten én ondersteuning om stappen te zetten. 

Alle inzichten worden gebundeld in een overkoepelend rapport, waarin zowel de individuele maatwerkadviezen als de terrein-overstijgende aanbevelingen worden samengebracht. Deze maatregelen zijn belangrijk voor het functioneren van het regionale watersysteem — en laten zien hoe landgoederen een sleutelrol spelen in waterbeheer en klimaatadaptatie op de Heuvelrug. 

In de eerste helft van 2026 organiseren we een bijeenkomst waar we de uitkomsten presenteren aan landgoedeigenaren en andere betrokken partijen. Een inspirerend moment om te ontdekken wat er mogelijk is, welke kansen er liggen en hoe samenwerking kan bijdragen aan een sterker en klimaatrobuuster landschap. 

De Blauwe Agenda en het aangepaste UPLG

In juli 2023 heeft de provincie Utrecht een eerste plan voor de toekomst van het landelijk gebied bij de Rijksoverheid ingediend: het concept-Utrechts Programma Landelijk gebied (UPLG). Hierin staat wat wij in 2030 bereikt willen hebben in ons landelijk gebied. 

De verschillende uitdagingen in het landelijk gebied hebben met elkaar te maken, daarom pakken wij die in samenhang op. Dat noemen we een integrale aanpak. Hoe en waar precies, dat bepalen we in de gebiedsprocessen, samen met betrokkenen in dat gebied zoals agrariërs, inwoners, natuurorganisaties, waterschappen en gemeenten.  

Begin september 2024 maakte het Rijk bekend te stoppen met het Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG). Maar de doelen voor natuur, water, stikstof, tuin- en landbouw en klimaat in het landelijk gebied blijven overeind. Om door te kunnen met de aanpak heeft de provincie daarom het UPLG aangepast. 

De relatie van de Blauwe Agenda met het UPLG werkt 2 kanten op. Enerzijds hebben wij vanuit de Blauwe Agenda onze ideeën ingebracht in het UPLG voor een robuust watersysteem voor de Utrechtse Heuvelrug. Dit komt terug in enkele structurerende principes en de ontwikkelrichting voor de Utrechtse Heuvelrug. Anderzijds helpt het UPLG de Blauwe Agenda vooruit. Kleinere maatregelen en innovatieve pilots blijven we zelfstandig uitvoeren. Maar voor grotere gebiedsgerichte maatregelen sluiten we aan in de gebiedsprocessen. Daarnaast hebben we voor diverse maatregelen vanuit de Blauwe Agenda (mede)financiering van het Rijk weten te realiseren via de maatregelpakketten. Een voorbeeld hiervan is de financiering van klimaatrobuuste maatregelen op landgoederen via het project Blauwe Ader.   

 Vanaf 6 januari gaat het ontwerp UPLG ter inzage tot half februari, waarbij iedereen in de gelegenheid wordt gesteld een reactie te geven op de inhoud van het UPLG.

Onderzoek TAUW: Beter beeld van grondwateroverlast op de Utrechtse Heuvelrug

In opdracht van de Blauwe Agenda heeft adviesbureau TAUW de afgelopen maanden gewerkt aan een onderzoek naar grondwateroverlast op de Utrechtse Heuvelrug. Aanleiding hiervoor was de grondwateroverlast die in 2023/2024 in grote mate werd ervaren op diverse locaties in het gebied. Er viel toen 2 keer meer neerslag dan normaal in een half jaar tijd. Het onderzoek richtte zich op het in kaart brengen van de kwetsbare locaties voor grondwateroverlast op de Utrechtse Heuvelrug. Een tweede stap was het nadenken over maatregelen, om grondwateroverlast te verminderen.

Op de grondwater risicokaart is voor de gehele Utrechtse Heuvelrug aangegeven hoe groot het risico op grondwateroverlast is. Bij het maken van de kaarten is ook rekening gehouden met de gevolgen van klimaatverandering voor de grondwateroverlast op de Utrechtse Heuvelrug. In 2100 wordt gemiddeld 8% meer neerslag verwacht dan nu.

Met als vertrekpunt de grondwater risicokaart is in werksessies nagedacht over maatregelen om de grondwateroverlast te kunnen beperken. De maatregelen die in de werksessies naar voren kwamen worden de komende tijd door de verschillende actiehouders opgevolgd.

Een belangrijke maatregel is het onderhoud van sloten. Alle partijen op de Utrechtse Heuvelrug, van overheden tot bedrijven, van landgoederen tot particulieren, hebben een belangrijke rol in het op orde brengen en houden van sloten. Deze sloten waren in de periode 2023/2024 van groot belang vanwege de grote hoeveelheid toestromend grondwater, maar functioneerden vaak niet goed, omdat er jarenlang geen onderhoud gedaan was. Daardoor werd de grondwateroverlast lokaal zelfs verergerd. Het rapport en de kaarten worden medio december beschikbaar gesteld via de Kennisbank van het Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug.

Blauwe Agenda Symposium 19 mei

De Utrechtse Heuvelrug en haar flanken staan voor grote keuzes. Extreme droogte, natte winters, druk op natuur en leefomgeving – we voelen het allemaal. Maar juist hier liggen ook kansen. Door samen te werken, kennis te delen en slimme maatregelen te nemen, kunnen we als gebied bouwen aan een waterrobuuste toekomst.

Tijdens het symposium van de Blauwe Agenda brengen we verschillende partijen samen (overheden, natuurorganisaties, en drinkwaterbedrijven). Niet alleen om te horen wat er speelt, maar vooral om te ontdekken wat we nú kunnen doen.

Wat kun je verwachten tijdens het Symposium?

  • Concrete resultaten van de Blauwe Agenda projecten in stedelijk en landelijk gebied
  • Interessante workshop(s) over afkoppelen en infiltreren op de Utrechtse Heuvelrug
  • Workshop over de inzet van gezuiverd effluent
  • Hoe de Blauwe Agenda samenwerkt met het UPLG en met de gebiedsgerichte aanpak
  • Bijpraten, discussiëren en brainstormen met collega’s van andere gemeenten

Details:

Locatie: Kasteel Groeneveld, Baarn

Datum: 19 mei 2026

Tijd: 13.30 – 17.30 uur

Registreer je alvast voor dit event.

Informatiebijeenkomst vakantieparken

Afgelopen jaar is een pilot uitgevoerd met drie vakantieparken op de Utrechtse Heuvelrug: RCN het Grote Bos, Bos Park Bilthoven en Vakantiepark De Krakeling. Deze pilot kwam voort uit het netwerk Hoeders van de Heuvelrug, waar de vakantieparken onderdeel van uitmaken. Samen met experts hebben we hun groen- en waterplannen geanalyseerd en gekeken hoe deze kunnen bijdragen aan natuurversterking en waterberging op de Utrechtse Heuvelrug. Ook zijn inspirerende voorbeelden verzameld van hoe deze vakantieparken hier al succesvol mee bezig zijn.

De resultaten zijn samengevat in overzichtelijke infographics, die we tijdens de bijeenkomst met jullie delen. Daarnaast verkennen we samen tijdens de bijeenkomst hoe we de pilot voortzetten en uitbreiden.

Programma 24 november 2025

We ontvangen je maandag 24 november graag om 13.45 uur met koffie en thee. Om 14.00 uur volgt het welkomstwoord vanuit het Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug en de Natuur en Milieufederatie Utrecht. De middag staat in het teken van twee onderwerpen: het watersysteem en het ecosysteem op de Utrechtse Heuvelrug, waarbij we praktische tips en ervaringen uitwisselen die relevant zijn voor vakantieparken. En we kijken kort vooruit naar het mogelijke vervolg op de pilot.

Julia Fikken (hydroloog, HDSR) vertelt over het watersysteem van de Utrechtse Heuvelrug, en Felix Klaar (ecoloog, Provincie Utrecht) gaat in op het ecosysteem. Daarnaast delen de vakantieparken RCN het Grote Bos, Bos Park Bilthoven en De Krakeling hun ervaringen en maatregelen.

Na de presentaties is er gelegenheid om ideeën uit te wisselen met andere vakantieparken en beleidsmedewerkers. We sluiten de middag rond 17.00 uur af met een gezellige netwerkborrel.

Aanmelden

Meld je uiterlijk maandag 10 november aan via deze knop.

 

Meld je aan

Van natte voeten naar dorstige landschappen: hoe gaat de Blauwe Agenda om met weersextremen?

De afgelopen jaren lijken de seizoenen hun traditionele karakter te verliezen. Waar we de ene winter te maken hebben met wateroverlast, zien we in de zomer dezelfde bodem kurkdroog achterblijven. Weersextremen zijn niet langer uitzondering, maar regel. Ook voor de Utrechtse Heuvelrug, waar we een extreem natte winter hadden in 2023/2024, en waar in 2025 de eerste signalen van droogte juist al vroeg zichtbaar waren.  

De Blauwe Agenda Utrechtse Heuvelrug is een samenwerkingsverband van overheden, waterschappen, terrein beherende organisaties, natuurorganisaties en agrariërs om te zorgen voor het water op de Utrechtse Heuvelrug. Samen zetten zij zich in om het watersysteem steviger te maken, wat in deze tijd van grote weersverschillen hard nodig is. 

Een grillig jaar

Volgens de droogtemonitor van het KNMI is dit jaar tot nu toe net zo droog als recordjaar 1976. Dat is slecht nieuws voor onder meer de landbouw. “Het grondwater zakt momenteel op sommige plekken op de Heuvelrug zo diep, dat planten en bomen er niet meer bij kunnen,” zegt Arnoud Keizer, hydroloog bij Waterschap Vallei en Veluwe. 

Dat was enkele maanden geleden nog totaal anders. Het was kletsnat. In de herfst van 2023 en de winter van 2023-2024 viel lokaal wel drie keer zoveel regen als normaal, met wateroverlast tot gevolg. “We zagen in dat jaar veel natte en verzadigde bodems, vooral op de flanken van de Heuvelrug,” aldus Keizer. “Begin 2025 hadden we het nog over grondwateroverlast. En nu, amper een paar maanden later, is het te droog. Dat laat zien hoe snel het kan omslaan.” 

De Blauwe Agenda: meebewegen met het veranderende klimaat

Met de Blauwe Agenda willen de partners inspelen op deze grote wisseling van droogte naar wateroverlast of andersom. Dat betekent: in natte periodes water beter vasthouden, zodat het beschikbaar blijft in tijden van droogte. Het afgelopen jaar is een goed voorbeeld van de uitdaging van de Blauwe Agenda door de snelle overgang van te nat naar te droog. “We zijn daardoor dit jaar bijvoorbeeld eerder dan normaal overgeschakeld van het winter- naar het hogere zomerpeil in de watergangen,” vertelt Willem Jan Dirkx, als geohydroloog bij HDSR houdt hij zich bezig met grondwater.  

Eerder zijn er op de Heuvelrug infiltratiegeulen aangelegd, bijvoorbeeld bij Amerongen, om water op natuurlijke wijze in de bodem te laten trekken. “Hierdoor voorkom je wateroverlast in het dorp, maar kan de natuur ook profiteren van hogere grondwaterstanden.” 

Foto: infiltratiegeul in Amerongen (fotograaf: Sjaak den Breeje)

Ook gemeenten doen hun deel om overschot aan water in te kunnen zetten in droge perioden . “Steeds vaker wordt daar waar het kan hemelwater afgekoppeld van het riool. Dat regenwater stroomt dan niet meer direct weg, maar kan via tuinen en vijvers terug de bodem in,” legt Dirkx uit. 

Is er een oplossing: water vasthouden of afvoeren

Echter zijn deze oplossingen van water vasthouden of afvoeren niet overal toe te passen op de Utrechtse Heuvelrug. Waar het ene deel gebaat is bij water vasthouden (zoals op de hogere delen), wordt het lager op de Utrechtse Heuvelrug al snel te nat. Dat betekent dat de Blauwe Agenda elke keer kijkt wat er mogelijk is in dit gebied of op deze plek. Wat niet betekent dat álle problemen voorkomen kunnen worden.  “Het ene jaar zijn er ondergelopen kelders, het andere jaar is het juist weer kurkdroog. We doen wat we kunnen, maar met de extreme weersomstandigheden van tegenwoordig, kunnen we droogte of wateroverlast nooit helemaal voorkomen.” – aldus Arco van Vugt, projectleider van de Blauwe Agenda. 

We zullen ons verder beter moeten voorbereiden op een veranderd klimaat. Dat vraagt inzet van overheden, zoals hierboven omschreven. Maar ook om inzet en betrokkenheid  van burgers en bedrijven. Op onze website blauweagenda.nl geven wij daarom per doelgroep handelingsperspectief. 

(Foto: Boerderij met ondergelopen weilanden en kelders op de flanken van de Utrechtse Heuvelrug) 

Lokale en gebiedsbrede maatregelen

Ook op landgoederen rondom de Utrechtse Heuvelrug wordt geïnvesteerd in wateroplossingen om de gevolgen van klimaatverandering op te vangen. In het project ‘Blauwe Ader’ werken de waterschappen samen met onder andere provincie Utrecht aan lokale én gebiedsbrede maatregelen voor beter waterbeheer. Daarnaast nemen boeren op de Utrechtse Heuvelrug lokaal maatregelen door het plaatsen van boerenstuwen en het dempen van sloten om water langer vast te houden, met (subsidie)programma’s als UPLG, ZON en Watersparen om hen daarbij te ondersteunen. En in Zeist wordt met nieuwbouwprojecten zoals Amandelhof al direct rekening gehouden met vergroening en wateropvang. 

(Foto: Toekomstige Amandelhof in Zeist)

Bewust watergebruik begint thuis

De partners van de Blauwe Agenda werken dus hard aan een stevig watersysteem. Maar zoals benoemd spelen inwoners ook een belangrijke rol. De boodschap luidt: “wees zuinig met water, zeker in droge periodes”. Daarom zetten organisaties als drinkwaterbedrijf Vitens extra in op bewustwording. Met een nieuwe campagne roept het bedrijf inwoners op om de eco-stand op hun wasmachine te gebruiken. Ook is er veel water te besparen in de achtertuin. Een paar simpele tips: maai het gras zo min mogelijk, geef spaarzaam water (liefst ’s avonds) en hergebruik water van kinderbadjes. “Het grondwater is van ons allemaal,” benadrukt Willem-Jan Dirkx. “Het is nodig voor de natuur, voor landbouw, én voor ons dagelijks gebruik.” 

(Foto: Aanwezigheid Vitens op Hoog Catharijne in Utrecht om campagne te voeren)

Buitenterrein Amandelhof in Zeist wordt vergroend

Misschien heeft u eerder gelezen over het project Robuust watersysteem Zeisterbos en landgoederen van Utrechts Landschap. Bij dit project zijn de oorspronkelijke watersystemen en cultuurhistorische elementen teruggebracht in het landschap. Zogenaamde sprengkoppen en sprengbeken zijn opgeschoond en waterdragend gemaakt. De slingervijvers op Landgoed Pavia en op Hoog Beek & Royen zijn in oude luister hersteld. Om zoveel mogelijk water in het systeem te houden zijn verschillende gebouwen afgekoppeld en is de regenwaterafvoer van het riool omgelegd naar de vijvers.

Nieuwe kansen

In samenwerking met de partijen die nieuwbouw gaan realiseren op het terrein van Amandelhof is een plan opgesteld om het buitenterrein van het verzorgingscomplex te vergroenen en al het regenwater af te koppelen. Op het terrein van het Amandelpark wordt een /vijver aangelegd. Hemelwater wordt van de daken van de nieuwbouw afgevangen en naar dit bassin geleid. Via een overstort kan dit hemelwater vervolgens naar het landgoed Hoog Beek & Royen worden geleid om het landgoed van (aanvullend) water te voorzien om zo de verdroging tegen te gaan.

Visualisatie van de nieuwbouw, de vijver en de sloot tussen Amandelhof en Hoog Beek & Royen.

Grondwater

De nieuw te bouwen complexen op Amandelhof worden voorzien van een Koude-warmteopslag (KWO). Dit is een systeem dat warmte en koude in de bodem opslaat om later te gebruiken voor verwarming en koeling van gebouwen. Om dit systeem te kunnen aanleggen is het noodzakelijk dat er bij de aanleg en bij jaarlijks onderhoud, deze met schoon grondwater gespoeld wordt.

Om te voorkomen dat het schaarse grondwater uit de flank van de Heuvelrug via het riool moet worden afgevoerd, is in samenspraak met de ontwikkelaars, de gemeente en HDSR een plan opgesteld om het schone grondwater dat vrijkomt door te voeren naar de sloot die gelegen is tussen Amandelhof en Hoog Beek & Royen en naar de slingervijver. De sloot staat nu nog droog maar wordt in het najaar volledig hersteld zodat deze weer water kan ontvangen en vasthouden.

Door de kansen uit de omgeving te benutten wordt op deze wijze weer een deel van het oude watersysteem in ere hersteld en wordt kostbaar regen- en grondwater vastgehouden in het systeem.

 

Voor meer informatie over dit project kunt u contact opnemen met Jasmijn Fermie: jasmijnfermie@npuh.nl.

Thema avond water bij Bos Park Bilthoven

Green Spirit Parken (van o.a. Bos Park Bilthoven) steekt veel energie in het onderhoud en de verbetering van de natuur op haar parken. Een paar jaar geleden introduceerden zij hun groenvisie, en sindsdien werken zij regelmatig met specifieke thema’s om de natuur mooier en duurzamer te maken. Ze ontwikkelden beleid dat is gericht op het gebruik van inheemse plantensoorten, het vergroten van de biodiversiteit en het slim omgaan met de waterhuishouding.

In dat kader nodigen zij hun jaarplaats gasten uit voor een informatieavond op 19 juni om 19.00 uur. Een wateradviseur van het Hoogheemraadschap geeft dan een presentatie over de relatie tussen grondwater, regenval en de ligging van Bos Park Bilthoven op de Utrechtse Heuvelrug. Ook leggen ze op deze avond precies uit wat de afkoppeldagen op 15 en 16 juli inhouden en hoe je hieraan kunt meedoen. Op deze dagen stelt het park mensen en machines beschikbaar, en zullen speciale afkoppelcoaches (opgeleide vrijwilligers) met u meedenken en meewerken aan slimme manieren om regenwater in uw tuin te gebruiken.

 

Vakantieparken helpen natuur en waterbeheer verbeteren op de Utrechtse Heuvelrug

Komende maand start de vakantieparkenpilot van het Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug, in samenwerking met de Natuur- en Milieufederatie Utrecht. Drie vakantieparken – RCN Het Grote Bos, Bos Park Bilthoven en Vakantiepark De Krakeling – nemen deel aan dit project vanuit hun rol als Hoeder van de Heuvelrug.

In de pilot worden de vergroening- en waterbeheerplannen van deze parken onder de loep genomen. Samen met experts, zoals een ecoloog en een hydroloog, onderzoeken we de effecten op de omliggende natuur en het watersysteem. Waar nodig worden tips gegeven om de plannen verder te verbeteren, zodat de vakantieparken betere verbindende schakels worden van de natuur op de Utrechtse Heuvelrug.

Aan het eind van het project wordt een inspiratiebijeenkomst georganiseerd en een factsheet ontwikkeld. De vakantieparken kunnen hierbij dienen als ambassadeurs voor andere parken, zodat ook zij met hun eigen plannen aan de slag kunnen.

Dit project maakt onderdeel uit van de Blauwe Agenda van Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug.

Symposium Blauwe Agenda 2024: sfeerimpressie

Lange periodes van hitte en droogte gevolgd door heftige regenbuien zorgen voor problemen in onze woonomgeving, de natuur, landbouw en de drinkwatervoorraad. Om deze gebiedsbrede uitdagingen aan te gaan, werken verschillende partijen samen onder de naam ‘Blauwe Agenda’. Op donderdag 28 november vond het eerste symposium van de Blauwe Agenda plaats in Kasteel Groeneveld, Baarn.

Plenaire sessie

Arco van Vugt, projectleider Blauwe Agenda bij de Provincie Utrecht, lichtte verschillende uitgevoerde projecten toe. 

Dagvoorzitter Simon Troost ging vervolgens in gesprek met het publiek en beantwoordde vragen. Aansluitend begon het workshopprogramma, waarin deelnemers dieper in konden gaan op specifieke inhoudelijke thema’s. 

Workshop1 : Droogte

In deze workshop werd een urgent thema besproken: droogte en de impact ervan op natuur en waterbeheer. Hoewel er al jaren wordt gewerkt aan oplossingen, stuiten maatregelen vaak op ruimtelijke beperkingen. Hoe krijgen we water, en vooral kwelwater, op de juiste plek? Vernatting verbetert de kwantiteit, maar niet altijd de kwaliteit die natuurgebieden nodig hebben. 

Mogelijkheden zoals het ontvlechten van functies, het versterken van het watersysteem en het vasthouden van water in brongebieden werden in deze workshop besproken. Ook de bodem als spons en bodemvitaliteit, belangrijke pijlers in de provincie Utrecht, kwamen aan bod. Met extra financiering voor Natura 2000-gebieden liggen er kansen om natuur en waterbeheer veerkrachtiger te maken tegen toenemende droogte. 

Er werd uitvoerig gediscussieerd over de dilemma’s, knelpunten en mogelijke oplossingen.

Workshop 2: (Grond)wateroverlast op de Utrechtse Heuvelrug

Geohydroloog Willem-Jan Dirkx, werkzaam bijHoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden (HDSR), leidde de tweede workhop over (grond)wateroverlast op de Utrechtse Heuvelrug.

Klimaatverandering zorgt voor extremere weersomstandigheden, met nattere winters en drogere zomers. Het huidige watersysteem, gericht op afvoer, moet worden aangepast naar vasthouden om droogte en overlast beter te beheersen.

Hoe gaan we hier en nu om met de onzekerheden van de verandering? Hoe gaan we om met de verschillen tussen locaties op de Heuvelrug? Wie pakt welke taak op? 

Al deze zaken vragen om samenwerking tussen overheden, agrariërs en burgers. Inspirerende voorbeelden, zoals herstelde beken en stuwen in Limburg, tonen dat lokaal waterbeheer effectief kan zijn. Communicatie, kennisdeling en het betrekken van bewoners blijven essentieel om de UH waterrobuust te maken.

Workshop 3: Afkoppelen

Tijdens de workshop over afkoppelen, geleid door Toon Wurfbain (gemeente Utrechtse Heuvelrug), werd besproken hoe de gemeente regenwater niet langer via het riool wil afvoeren om droogte en wateroverlast te beperken. Voorbeelden van maatregelen zijn infiltratieputten, wadi’s en afgekoppelde riolering.

De gemeente richt zich op bedrijven en particulieren, met projecten zoals LIFE IP (waarbij kansrijke locaties zijn benaderd: grote gebouwen die de gemeente wil afkoppelen) en initiatieven zoals wijkaanpakken en Heuvelrugtuinen.

Uitdagingen zijn een gebrek aan urgentie en praktische bezwaren, terwijl successen behaald worden met toegankelijke acties zoals tegelwippen en subsidies. Door bedrijven en gemeenschappen te betrekken, kan het belang van afkoppelen breder worden uitgedragen en uitgevoerd.

Netwerkborrel

Het symposium werd afgesloten met een borrel. Een geslaagde eerste bijeenkomst, met inspirerende discussies en waardevolle inzichten. De gedeelde kennis en praktijkvoorbeelden bieden voldoende stof om verder over na te denken en toe te werken naar een gezamenlijke aanpak voor de uitdagingen rondom waterbeheer en klimaatadaptatie.

Heb je mensen in je netwerk die dit interessant vinden? Deel deze sfeerimpressie via mail of socials!